Ali, izvan samog vojnog rasplamsavanja, ponovo se otvara stari geografski ožiljak: granica koja razdvaja dve zemlje, poznata kao Durandova linija, ne potiče od prirodne granice, već od sporazuma zaključenog 1893. između emira Avganistana i sera Mortimera Duranda, britanskog diplomate koji je predstavljao Indijsko carstvo; ona je povučena u kolonijalno doba kako bi se utvrdila zona uticaja, a ne da bi se poštovale stvarne ljudske i društvene okolnosti na terenu. Ser Mortimer Durand nije bio ni Avganistanac ni Pakistanac — Pakistan tada još nije postojao — već visoki zvaničnik Britanskog carstva zadužen za obezbeđivanje severozapadne granice kolonijalne Indije u kontekstu imperijalnih suparništava, naročito sa Rusijom; njegovo ime ostalo je vezano za ovu liniju dugu približno 2.600 kilometara, koja seče planine i doline ne obazirući se na plemena nastanjena na tom prostoru vekovima.
Ta linija podelila je čitave zajednice, naročito Paštune, razdvajajući porodice, plemenske saveze i trgovačke puteve sa obe strane granice koju mnogi u Avganistanu nikada nisu smatrali potpuno legitimnom; za Pakistan, međutim, Durandova linija predstavlja zvaničnu međunarodnu granicu, nepovredivu, kao uslov njegovog suvereniteta i teritorijalnog integriteta. Ovo suštinsko neslaganje objašnjava zašto svaki pogranični incident poprima gotovo egzistencijalnu dimenziju: ne radi se samo o vojnom sukobu, već o sukobu oko same definicije teritorije i državnog autoriteta.
U ovom već eksplozivnom kontekstu, ponuda Irana da posreduje unosi dozu strateške ironije: kao pretežno šiitska regionalna sila, Teheran predlaže da olakša dijalog između dva sunitska aktera čije je rivalstvo ukorenjeno u granici nasleđenoj iz britanskog kolonijalizma; ovaj diplomatski potez uklapa se u šire geopolitičke interese regionalnog uticaja, jer Iran nastoji da učvrsti svoju ulogu arbitra i da utiče na stratešku ravnotežu u ključnoj zoni između Južne Azije, Centralne Azije i Bliskog istoka.
Stoga se sadašnja eskalacija ne može razumeti bez sagledavanja istorijske dubine Durandove linije i simboličkog tereta koji ona nosi: ona objedinjuje geopolitička pitanja suvereniteta, nacionalnog identiteta, kontrole prekograničnih kretanja i ravnoteže regionalnih sila, pretvarajući svaku razmenu vatre u brutalan podsetnik na kolonijalnu prošlost koja nikada nije u potpunosti prevaziđena.
Kao veteran Avganistana, ne vidim kako ovaj početak sukoba može imati dobar ishod za civilno stanovništvo.
*Autor je bivši član višeg osoblja UN