Dragan Stojković: Praznici Republike i bauk antifašizma

Dan proglašenja Republike Jugoslavije (AVNOJ 29. novembra 1943 i 1945), ukinut je zbog raspada Jugoslavije. Ali, prećutalo se da je Srbija imala svoju demokratsku konstitutivnu Skupštinu antifašističkog veća narodnog oslobođenja Srbije, koja je održana 9-12. novembra 1944. a zvaničan naziv Republika Srbija ustanovljen je POSLE proglašenja Federativne Narodne Republike Jugoslavije (FNRJ), kada je 19. februara 1946. Narodna skupština Srbije donela „Zakon o imenovanju Narodne Republike Srbije“ kojim je Federalna Država Srbija promenila naziv u Narodna Republika Srbija.

Dan primirja, najnoviji državni praznik 11. novembra se, od 2012. kada je uveden, neprimetno ušunjao u naše živote, pa su se mnogi opet iznenadili što nisu radili zvanični šalteri a mnogi autobusi bili u prazničnom režimu.

U okviru strategije revizije istorije Dan proglašenja primirja u Prvom svetskom ratu instaliran je i u prvi plan postavljen kao veoma važan datum, posle devet decenija. Ova pojava nužno izaziva pitanja o razlozima za takvu reafirmaciju jednog od mnogih primirja. Zbog čega je Prvom svetskom ratu, posle duplo većeg i razornijeg Drugog svetskog rata, vraćen naziv Velikog rata pa sad Drugi ispada kao manji. I ne naziva se Još Veći.

Ne analizira se ova pojava, ćuti se i prihvata, iako ima globalne razmere. Ne obrazlažu ništa ni globalisti ni antiglobalisti. Jednostavno, rat koji je započet u borbi Imperija za prevlast, postaje važniji od njegovog nastavka, drugog dela koji usledio posle dve i po decenije.

Drugi rat je, osim numeričkog naziva, za razliku od prvog, Velikog, nazivan i Antifašističkim ratom. On je bio drugo poluvreme Prvog rata, posle kojeg je bio dovršen ili kristalizovan dublji proces fašizacije. Fašizam koji se našao na jednoj strani nije bio samo posledica unutrašnjih procesa država koje su ga zastupale (Italija, Nemačka) nego i brojnih pristalica u celom svetu, od Engleske do USA, a da ne govorimo o raznim satelitskim, kvislinškim režimima sa fašističkom ideologijom koja se zasnivala između ostalog i na antikomunizmu. Drugi svetski rat nije nikada dobio zvaničnu kvalifikaciju kao Antifašistički iako je to bila njegova suština. Naime, odmah po završetku, sa poslednjima rafalima u Berlinu i Blajburgu, antifašistička koalicija se konfrontirala do tih razmera da su napravljeni Berlinski zid i Gvozdena zavesa.

Decenije koje su usledile, u momentima na ivici nuklearnog rata, vodile su teorijskoj, filozofskoj, umetničkoj, a onda i praktično političkoj realizaciji strategije izjednačavanja fašizma i staljinizma kao totalitarnih režima, o čemu se i moglo raspravljati, da bi sledeći iskorak bio satanizacija i same ideje socijalizma. Komunizam je izjednačen sa staljinizmom, socijalizam u zemljama istočnog bloka sa komunizmom. Antikomunizam je kao ideologija što zbog unutrašnjih razloga, što zbog spoljnih uticaja, odneo pobedu nad političkim sistemima koji su se nazivali socijalističkim, i kraj XX veka je bio i njihov krah.

Ali, ispostavilo se da to nije bilo dovoljno. Ispostavilo se da ti sistemi, Kako staljinistički SSSR tako i liberalna i samoupravna Jugoslavija, nisu počivali samo na socijalističkim idejama, nego i na antifašizmu, i da su dali ogroman i presudan doprinos u Drugom svetskom ratu pobedi nad fašizmom.

Antikomunizam, dakle, nije bio dovoljan. Antifašizam je u svojoj ideološkoj suštini bio i ostao po svojoj prirodi glavna opasnost ideologiji kapitalizma. I zbog toga je potrebno da se Drugi svetski rat, kao pobeda Antifašističke koalicije, stavi u drugi plan a da se prethodni rat i njegovi rezultati reafirmišu. Antifašistički karakter i slavu njegovih pobednika jednostavno treba gurnuti pod tepih. Zašto? Zbog toga što u današnjem svetu ne postoji polarizacija na fašističku i antifašistički koaliciju. Procesi fašizacije podjednako bujaju u svim zemljama nekadašnje antifašističke koalicije, od Trampove Amerike do Putinove Rusije. Ideologija i politika desnice, sa fašističkim idejama i obrascima mišljenja i ponašanja, masovno se širi evropskim državama. Savremeni fašizam, kao lukavstvo duha palanke, promenio je formalni spoljni izgled, simbole, čak će se predstavljati kao “antihitlerovski”, ali socijalna demagogija i nacionalistička ideologija rastu na plodnom tlu nezaposlenosti, bede i ogromnih razlika u raspodeli društvenog bogatstva. Ne samo unutar zapadnih, bogatih zemalja, nego i između tih zemalja i ostatka siromašnog, trećeg sveta. Društvena moć koncentriše se u rukama političkih oligarhija. Religije su u funkciji ideologija i u savezu sa državama. Kritičke društvene teorije i filozofije zamenjeni su raznim apologijama dominantnih ideološko-političkih obrazaca.

U projektu istorijskog revizionizma antifašizam je potrebno relativizovati i gurnuti u drugi plan – upravo zbog kapaciteta levice koji antifašizam sadrži. Ipak, sam pojam levice, njena definicija i suština u današnje vreme zapao je u krizu i konfuziju. Liberalne vrednosti promovisane u otporu prema totalitarizmima, ali i drugim vidovima državne prinude, formalno su u vidu ljudskih i brojnih ostalih prava građana (osim prava koja proističu iz rada) promovisane kao levičarske, iako ne dovode u pitanje suštinu društvenih odnosa koji počivaju na logici Kapitala … na drugoj strani, identitet levice se traži u političkoj istoriji levice XX veka, bez obzira na sve stranputice i ćorsokake.

Ako fašizam prepoznamo kao društvo zatvoreno u svoje nacionalno samoobožavanje, jedinstveno u netrpeljivosti (mržnji) prema drugima i drugačijima, društva koje se temelji na patrijarhalnim obrascima poslušnosti i nasilja, militarizmu i religijskoj isključivosti, gušenju i ukidanju mnogih demokratskih tekovina slobode izražavanja i organizovanja, posebno radničkih sindikata, onda nije teško definisati i antifašizam – to je prepoznavanje ovakvih oblika društvenih odnosa koje vlast nameće i sprovodi, i nepristajanje – otpor. 

Na kraju, sve se svodi na strategiju pljačke i bogaćenja, vladavinu opljačkanim masama zaluđivanjem svim mogućim sredstvima. Otrov nacionalizma i rasizma, umišljenosti o superiornosti svog naciona samo je fašistička droga pomoću koje Kapital održava i širi svoju vladavinu. Eto razloga da se Drugi svetski rat sa svojim jasnim antifašističkim ciljem i pobedom gura u drugi plan, a slavi se prolazno Primirje u Velikom ratu čiji su ciljevi bili imperijalistički. Da li se to može tumačiti kao namera da se nastavi u ostvarenju imperijalističkih ciljeva tamo gde se stalo sa Primirjem? 

Jedan primer za kraj. Bitka za Batinu na Dunavu, kada su od 11 do 29. novembra 1944. jedinice NOVJ zajedno sa Crvenom armijom izvojevale sa velikim žrtvama presudnu pobedu nad armijom Wermachta, uz učešće ustaško-domobranskog puka i jednog puka Srpskog dobrovoljačkog korpusa, obeležena je 1982. muzejom na Bačkoj strani. Velika finansijska pomoć dobijena je početkom 2000-tih od Ruske vlade da se objekat, koji su devastirali rezervisti JNA 1991, obnovi. Ta namenska sredstva su (zlo)upotrebljena u neke druge svrhe, a Rusija više ne šalje zvaničnu delegaciju na obeležavanje ovog datuma. Šalje je na drugu stranu gde su hrvatske vlasti otvorile skroman muzej i grade spomenik.

Sasvim logično, ako se ima u vidu da je centru Beograda, na 70. godišnjicu Batinske bitke, postavljen spomenik ruskom imperatoru, Caru Nikolaju II. To je simbol antikomunističke pobede nad antifašizmom u Srbiji, na početku XXI veka.