To me je podsetilo na jedan razgovor od pre šest godina sa Darkom Hudelistom, poznatim hrvatskim novinarom koji je, između ostalog, napisao zanimljive knjige o Franji Tuđmanu i Dobrici Ćosiću. Hudelist je bio u Beogradu, javio mi se kao gost Miroslava Miškovića, pa je čak natuknuo da je istovremeno blizak sa Ivicom Todorićem, iz čega sam bio zaključio da se možda uključio u tada aktuelne pregovore između dvojice velikih trgovaca iz Srbije i Hrvatske oko zajedničke kupovine slovenačkog Merkatora – i stvaranja jedne velike aglomeracije balkanskih trgovinskih lanaca koja bi mogla da se odupre prodoru kontinentalnih velikana iz iste branše.
Međutim, kada smo se našli u Novom Sadu Hudelist mi je rekao da razmišlja o pisanju knjige o ulozi kapitala u stvaranju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. godine i pitao me šta ja mislim na tu temu. Da dobijem u vremenu, pitao sam ga da li cilja na ulogu engleskog i francuskog kapitala u stvaranju Jugoslavije ili misli na ondašnje „nacionalne kapitale”? Rekao mi je da ga zanima uloga „domaćeg kapitala” u stvaranju južnoslovenske državne zajednice.
U magnovenju, pokušao sam da se setim ko je sve bio član Jugoslovenskog odbora i da u njemu možda ipak nisu dominirali neki slovenački ili hrvatski kapitalisti koji bi sa Pašićem i Karađorđevićima sklapali novu državu kako bi bolje prosperirali oslobođeni finansijskih tutora iz Beča ili Pešte i kako bi zauzeli njihovo mesto na tržištima Srbije, Bosne ili Crne Gore. No, već tada sam se setio da su u Jugoslovenskom odboru sedeli uglavnom advokati (Ante Trumbić), novinari (Frane Supilo), popovi (Anton Korošec) i drugi političari iz „srednje klase” iz koje su ponikli i vojvođanski zagovornici jugoslovenskog ujedinjenja (Vasa Stajić, Blaško Rajić i drugi), izuzev nekoliko advokata-veleposednika na čelu sa Jocom Laloševićem i Dudom Boškovićem. Zatim, palo mi je na pamet da su kapital u bankama i industriji u našim krajevima uglavnom držali Nemci, Jevreji, Englezi, Francuzi i Mađari (90 odsto), te da zapravo „nacionalnog kapitala” i nije bilo.
Zbog toga sam Hudelistu jednostavno rekao da mislim da su prvu Jugoslaviju stvorili „nacionalni radnici” i političari (a neki među njima bili su i masoni), te da je zapravo to bio i glavni problem – što ta država nije nastala na interesima kapitala kao što se, na primer, ujedinila Nemačka.
Kasnije ću kod Borisa Krševa (u knjizi Finansijska politika Jugoslavije 1918-1941, Novi Sad, 2007) pronaći eksplicitan stav: „Obrnuti proces ujedinjenja – od političkog ka ekonomskom – doprinosio je da istorijsko nasleđe i različiti civilizacijski stepeni razvoja pojedinih naroda i regija potpuno blokiraju sve integrativne procese u novostvorenoj državnoj zajednici”. Kršev zatim kaže da se „sve što je Evropu do tada razdvajalo našlo u okviru novostvorene države Jugoslavije pod jednim krovom”.
Zato je u prvih 11 godina postojanja prva Jugoslavija promenila 24 vlade; zato je između dva svetska rata (za 23 godine) u SHS državi prosečna stopa rasta bila samo 2,4 odsto; zato su u prvoj dekadi budžetski rashodi ove države bili upetostručeni, itd. Dakle, iako se prilikom ujedinjenja u Jugoslaviju 1918. očekivalo da se nacionalni dohodak zbira svih njenih delova za nekoliko godina udvostruči, ubrzo se pokazalo da su pokrajine iz Austrougarske toliko pale u novoj državi – da su po stanovniku ostvarivale dvadeset puta manji nacionalni dohodak od onog koji su ostvarivale pre ujedinjenja. Valjda se zato izgradnja zajedničke države u nekim prečanskim krugovima nazivala „fantomsko gradilište”.
Uzgred, Ivica Dačić ni ovoga puta u Bečićima, kada je rekao da u odnosima između ex Yu republika nije bilo i nema ljubavi, što su pokazali i poslednji ratovi, nego samo ima interesa – nije bio precizan. Jer, ratove koje je spomenuo nije izazvao nedostatak ljubavi nego sukob interesa, ne vrhova kapitala već političkih vrhuški i malograđanskih nacionalističkih elita.