U svom nedavnom osvrtu na shvatanje Zapada, poznati sociolog Aleksej Kišjuhas nadahnuto piše o onome šta znači Zapad, transcendentan pojam koji nije ni religijski, ni geografski, niti geopolitički. Zapad su, prema Kišjuhasu, društvene institucije nastale na osnovama prosvetiteljstva poput demokratije, decentralizacije, nauke, medicine, vladavine prava, sekularne države, konkurencije, slobode govora i izražavanja, pa i institucija potrošačkog društva i radne etike. Međutim, ono što nedostaje u ovom više nego opravdanom pobrojavanju institucija i definisanju mesta Srbije, našeg društva i nas kao građana i građanki u svetu koji nas okružuje na tom simboličkom Zapadu, jesu ljudska prava.
PRAVO I MORAL: Naime, ako uzmemo jednu od pobrojanih institucija, vladavinu prava, postavlja se jedno od ključnih pitanja filozofije prava, a to je odnos moralnosti i prava. U vreme kada je nacionalizam bio institucionalizovan kao jedini legitiman i legalan, opravdan i zakoniti pogled na svet (ideologija/kulturni model) u nacionalsocijalističkoj Nemačkoj, fašističkoj Italiji i imperijalnom Japanu, postojala je vladavina prava. Zakoni su donošeni, sudije su prilježno i efikasno primenjivale ove zakone, a čitav državni aparat bio je podređen sprovođenju određenih zakona koji su imali za svrhu očuvanje čistote nacije i uništenje naroda koje su nacionalisti smatrali uništavajućim za kulturu, poput Jevreja ili Korejaca.
Važenje zakona bilo je univerzalno i nije bilo izuzetaka ni za Nemce niti za Jevreje. Rezultat takvih zakona je šest miliona Jevreja koji su ubijeni, više stotina hiljada Nemaca koji su lišeni slobode ili ubijeni, poput građanski ili levičarski orijentisanih političara protivnika nacionalizma, homoseksualaca ili osoba sa invaliditetom. Nacija je postala jedini dozvoljeni oblik identifikacije i lojalnosti, klasne ili verske identifikacije bile su zabranjene u društvenim institucijama zasnovanim na nacionalizmu. Sakralizacija nacije, grupe ljudi koji veruju da su vezani poreklom, neminovno je dovela do izopštenja, proganjanja i uništavanja onih koji su ugrožavali ovaj pogled na svet, svih onih koji su bili protiv pretvaranja nacije u kult, svrhu i smisao ljudskog postojanja, bez obzira na to da li su bili etnički Nemci, Jevreji, Rusi ili Kinezi. Nejednakost je postala institucionalizovana vrednost nacionalističkih režima, i to nejednakost ljudskih bića prema njihovoj nacionalnoj, verskoj ili rasnoj pripadnosti, dakle prema njihovoj urođenoj različitosti, odnosno nekom ličnom svojstvu. Individua i njena različitost po bilo kom ličnom svojstvu postala je zločin prema nacionalističkom pravu. Drugim rečima, od prava je otuđena moralnost shvaćena kao jednakost ljudskih bića u njihovim pravima i slobodama, a u takvim uslovima vladavina prava postala je nemoralna.
U tom smislu Wetzel ukazuje da je isticanje dobrobiti nacije, definisane tako da izopšti političke, socijalne ili nacionalne neprijatelje naroda, iznad individualnih prava i ljudskog dostojanstva, dovodilo do stvaranja pravosudnih sistema koji su nametali najgrozniju represiju. Suštinska nejednakost ljudskih bića izdignuta je iznad formalne jednakosti pred zakonom. Formalno svi su Jevreji bili jednaki pred rasnim zakonima, nije bilo izuzetaka, ali je Jevrejima ovim zakonima bilo ukinuto pravo na život, svojevrsna jednakost u uništenju. Prema nacionalističkom pravu nacista, svaki Jevrejin je imao pravo da bude ubijen, a svaki Nemac je imao obavezu da uništi Jevrejina. Kako navodi Simon Lavis, čak i nešto tako zlo može biti zakon jer moralnost nije uslov za važenje, za vladavinu prava. Perverzija nacionalističkog prava vidi se i u zakonu koji su nacionalsocijalisti doneli 28. juna 1935, kojim je ukinuta maksima prosvetiteljstva i kantovske filozofije “nema kazne bez zakona” tako što su definisali i primenili princip “nullum crimen sine poena”, odnosno, “nema zločina bez kazne”. Dakle, ako se nešto kazni onda to mora da je bilo zločin. Koristeći ovu osnovnu premisu i tzv. zdravo nacionalno (narodno) osećanje (gesundes Volksempfinden), nacionalisti i njihov pravosudni sistem u Nemačkoj smatrali su bilo koji napad na interese nacije kao nelegalan i vredan kažnjavanja. Nacionalističko pravo vladalo je radi zaštite imaginarne nacije i njenih interesa, a ne radi zaštite ljudskog bića, pojedinca ili pojedinke, individue. Drugim rečima, nacionalisti su pervertirali Nemačku iz pravne države “Rechtsstaat” u ne-pravnu državu “Unrechtsstaat”.
NACIONALIZAM: Tom Nairn je napisao da je nacionalizam porazio sve velike ideje Zapada, uključujući i socijalizam i liberalizam. Nacionalizam je pervertirao sve institucije Zapada, uništavajući osnovne vrednosti prosvetiteljstva: jednakost, slobodu, a posebno, kako je to istakao francuski tužilac na suđenju nacistima u Nirnbergu, bratstvo među ljudima. Nakon Drugog Svetskog rata najveće tragedije u istoriji čovečanstva i zločinima počinjenim u dotad nezabeleženom obimu, te borbe koju su zajedno vodile države liberalizma i socijalizma, i pobede onih političkih pokreta od SAD do Kine koji su svoje ciljeve zasnivali na vrednostima prosvetiteljstva, dostojanstvo individue i ljudska prava institucionalizovana su i pretvorena u međunarodnu pravnu normu i moralnu vrednost putem Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima i slobodama Ujedinjenih nacija. Ovim aktom čovečanstvo pokušava da izgradi sistem u kojem nacija ili bilo koja druga grupa neće preuzeti primat nad ljudskim bićem, odnosno učinjen je pokušaj da se u budućnosti spreči da nacionalizam ponovo dovede do stanja ne-prava i legalizovanog zločina u kojem će ljudsko biće biti instrument, a ne cilj.
Nedostatak moralnog, kodifikovanog kao ljudska prava i slobode, dovodi do perverzije ne samo pravosudnog sistema i vladavine prava već i nauke. Nacionalistički naučnici Nemačke, Japana i Italije postizali su izuzetne rezultate u brodogradnji, izgradnji mlaznog motora, proboja u upravljanju atomskom energijom, itd., ali je njihova nauka bila u cilju ostvarivanja prethodno kodifikovanog zla kao izraza njihove ideologije. Medicina Mengelea dovela je do otkrića u genetici, eksperimentima nad bebama, blizancima, deci, muškarcima i ženama koji zakonom više nisu bili ljudska bića već zamorci. Parlament nikada nije bio ukinut ni u Italiji niti u Nemačkoj i funkcionisao je donoseći rasne i druge zakone u cilju zaštite nacije, konkurencija u privredi i veliki građevinski projekti bili su podsticani, a radna etika veličana kao svojstvo “ubermenscha”, sve radi dobrobiti nacije nacionalista. Drugim rečima, sve na početku pobrojane institucije postaju neinstitucije ako se odvoje od moralnih vrednosti kodifikovanih u ljudskim pravima i slobodama pojedinca i pojedinke.
U tom smislu poštovanje individue, njenog dostojanstva i ljudskih prava i sloboda jeste vrednost čitavog čovečanstva, osmišljena, kodifikovana i institucionalizovana pre svega zahvaljujući ljudima sa geografskog Zapada, postavši pre sedamdesetak godina univerzalna od SAD preko Rusije do Kine. U tako shvaćenoj suštini Zapada Srbija i njeni građani i građanke imaju pravo na svoje mesto.