Razgovarala: Ivana Pejčić
Iako je posvećenost integraciji Zapadnog Balkana stalno prisutna u dokumentima EU i u izjavama njenih zvaničnika, što je još jednom potvrđeno na samitu u Sloveniji, u praksi se integracija ne odvija željenom dinamikom kada je posmatramo iz perspektive regiona i u ovom trenutku nejasno je koliko bi cijeli proces pridruživanja mogao da traje.
Ipak, bez Zapadnog Balkana slika ujedinjene Evrope ne bi bila kompletna, a region je i važan dio slagalice za dalje “testiranje” transformativne moći EU i njene želje da bude globalni igrač, kaže za Novi magazin Jovana Marović, potpredsednica URA i učesnica nedavno održanog Beogradskog bezbednosnog foruma u Beogradu od 26. do 28. oktobra.
Odgovarajući na pitanje da li Zapadni Balkan ima evropsku perspektivu, Marović kaže da je demokratizacija država Zapadnog Balkana važan element očuvanja bezbjednosti u ovom dijelu Evrope i samo na taj način je uticaj nezapadnih aktera moguće kontrolisati i razvijati saradnju u ekonomskoj sferi.
“Isto tako, države Zapadnog Balkana su okrenute ka zapadu i svaki drugi scenario osim jasne evropske perspektive bio bi loš i za EU i za Zapadni Balkan”, ističe potpredsednica URA.
Zašto u svim zemljama Zapadnog Balkana dolazi do pada poverenja u EU, odnosno raste sumnja da će ovaj region ikada postati deo Unije? Koliko u tome ima grešaka i lokalnih vlasti?
Prirodno je da u zavisnosti od događaja u regionu, ali i na nivou EU, podrška članstvu ili pak skepticizam variraju, ali je važno da je većinsko opredjeljenje građanki i građana uvijek za budućnost u EU. U Crnoj Gori, na primjer, u ovom trenutku 70 odsto stanovništva podržava članstvo u ovoj nadnacionalnoj zajednici.
Pored politike Evropske unije sa mnogo uspona i padova prema regionu, na raspoloženje građanki i građana svakako utiče i spora demokratizacija država Zapadnog Balkana.
Da li će Crna Gora uzeti učešće u regionalnoj inicijativi Open Balkan?
Inicijative poput Otvorenog Balkana nisu dočekane sa istim entuzijazmom u svim državama Zapadnog Balkana i mnogo je pitanja koja je potrebno definisati i precizirati. Međutim, regionalne inicijative su od posebne važnosti za sve zemlje jer su one važan korak u integraciji, ali EU treba dodatno da ih podstiče i uključuje u svoju politiku uslovljavanja prema Zapadnom Balkanu, te da ih učini jednim od koraka ka punoj integraciji.
Na ovaj način postigle bi se višestruke koristi: s jedne strane, države Zapadnog Balkana ih ne bi vidjele kao moguću zamjenu za članstvo i bile bi motivisane da u njima učestvuju s posvećenošću, dok bi se, sa druge strane, odnosi između država poboljšali kada bi postojeće regionalne inicijative bile fokusiranije i kada bi bio iskorišćen njihov puni potencijal. To bi potencijalno dovelo do smanjenja tenzija i prevazilaženja barem nekih problema i pomoglo traženju rješenja za druge.
Jedan od najvećih problema kada je reč o Crnoj Gori jeste vladavina prava. Koje će konkretne poteze uraditi Crna Gora u narednom periodu kako bi popravila stanje u toj oblasti?
Crna Gora već dugo sprovodi reforme u oblastima koje utiču na vladavinu prava, a pod okriljem politike uslovljavanja EU. Budući da već više od devet godina pregovara o članstvu u EU, i da su mjerila u okviru poglavlja 23 i 24 koja se odnose na vladavinu prava definisana prije gotovo osam, potreban je dodatni napor sa obije strane kako bi se proces reformi ubrzao, a rezultati bili opipljiviji. EU bi u tom smjeru trebalo da preciznije definiše godišnje prioritete i bude više angažovana “na terenu”. Što se tiče reformi u zemlji, prioritet je reforma pravosuđa, koje je još uvijek pod snažnim političkim uticajem prethodne vlasti. Ovo je utoliko komplikovanije što je za neke od reformi potrebno raditi na političkom dijalogu oko ključnih imenovanja u sudstvu i tužilaštvu, a što je izazov u uslovima duboke podijeljenosti koja postoji u društvu. Međutim, to je ključan korak ka odlučnijoj borbi protiv korupcije i organizovanog kriminala i otuda je na njemu potrebno raditi i brzo i intenzivno.
Može li se postojeće stanje u Crnoj Gori, posebno u sektoru bezbednosti, promeniti samo kroz kadrovske promene?
Određene kadrovske promjene u sektoru bezbjednosti već su se desile, a prema poslednjem izvještaju Evropske komisije, u ovom sektoru su vidljivi i rezultati. Ključne i prioritetne promjene i reforme sam već istakla i one bi, sa još predanijim radom sektora bezbjednosti, trebalo da dovedu do odlučujućeg zaokreta i potrebnog zamaha i u integraciji i demokratizaciji, budući da politička volja postoji.