Jedna od najvećih vrednosti srpskog društva i države je njena multietničnost, koja je u značajno manjem obimu „nasleđena“ od bivše Jugoslavije a u brojčanom smislu smanjena nakon „izlaska“ Kosova i Metohije iz administrativno-političkog upravljanja Srbije. Međutim, ono što je već duže vremena primetno na srpskoj političkoj sceni jeste deficit političkog uticaja manjinskih političkih stranaka.
One su bez obzira na to ko su vladajuće političke snage u zemlji, uglavnom svedeni na dekor i ne upliću se u pitanja od državnog značaja. Političke stranke manjina koje pre svega zahvaljujući brojnosti svoje manjine (a takvih manjina je malo) i političkom uticaju na stanovništvo lidera manjinskih stranaka, imaju priliku da dobiju parlamentarni status i želju da učestvuju u političkoj vlasti zadovoljavaju se pukim participiranjem u njoj, bez da ozbiljnije i temeljnije promovišu svoje političke zahteve i rade na unapređenju životnog položaja etničkih zajednica koje im daju glasove.
Za ovu tvrdnju svakako su najreprezentativniji primeri dominantne političke stranke mađarske i bošnjačke nacionalne manjine. U novoj Vladi, pored njih je, što je izuzetak (za period Vučićeve vladavine, ali ne i za prethodni Tadićev period) i predsednik DSHV (Demokratska stranka Hrvata u Vojvodini) i to kao ministar za ljudska i manjinska prava i dijalog.
Ljajićev SDP (koja je se udvojila i prešla „granicu“ manjinske stranke i ima nacionalne ambicije), Zukorlićev SPP i Pastorov SVM stalni su deo vlasti u poslednjih deset godina. Kratko je u tom aranžmanu bio i Ugljanin sa SDA, ali je odustao i posvetio se prikupljanju glasova ekstremnih Bošnjaka, nakon što je zdušno učestvovao u vlasti u vreme Cvetkovićeve vlade.
Ove stranke su ne-srpska manjinska podrška sadašnjoj vlasti, ali da bi se participacija ovih stranaka mogla smatrati značajnom za srpsko društvo i za poboljšanje položaja pripadnika manjina koje one predstavljaju, od velikog značaja bi bilo da postoje jasni dogovori o pitanjima koja se rešavaju u vreme dok navedene stranke dobijaju ministarska mesta i mesta državnih sekretara.
Takvi politički dogovori (koalicioni sporazumi, međupartijski-ugovori i slično) ne postoje jer političke vrhuške manjinskih stranaka koje smo pomenuli svoje političko delovanje prevashodno zasnivaju na tome koja će mesta u vlasti dobiti a ne šta će učiniti za pripadnike svog naroda. Doduše, takva praksa je preslikana od drugih, uslovno rečeno srpskih stranaka, ali ona nije dobra jer ne doprinosi poboljšanju položaja manjinske populacije čije stranke učestvuju u vlasti. Umesto da imamo srpsko-manjinski dijalog o problemima i načinima rešavanja problema, dogovori vlasti sa manjinama se odigravaju u zatvorenom, ne-javnom ambijentu i odgovaraju pravilima rada klika i koterija. I zato, imamo situaciju da se npr. SVM zadovoljava u svakoj raspodeli političkih funkcija nakon izbora nivoom državnog sekretara umesto da ova stranka dobije mesto ministra i bude odgovorna za reforme u određenoj oblasti. Izbegavajući to, SVM izbegava da preuzme odgovornost za unapređenje prilika u određenoj oblasti u državi u kojoj žive pripadnici mađarske manjine. Takvo političko ponašanje u budućnosti, može rezultirati, onda kada srpsko-mađarski odnosi ne budu na nivou na kome su sada, i političkim izjavama o tome da Mađari nisu imali priliku i mogućnost da temeljno učestvuju u vođenju državne politike, što nije tačno.
MINISTRI U VLADI, NA TERENU BEZ NAPRETKA
Suprotan primer su lideri i politički vrhovnici dominantnih stranaka Bošnjaka. Oni kada ulaze u vlast, dobijaju ministarska mesta, pa su tako i u ovoj novoj Vladi, tri člana kabineta Ane Brnabić iz reda manjinskih stranaka(DSHV, SPP, SDP). Na terenu, u regionu Raško – polimske oblasti, kako Srbi kažu, ili na teritoriji Raškog i Zlatiborskog okruga, kako je uređeno administrativnom podelom zemlje, ili na teritoriji Sandžaka, kako lokalno bošnjačko stanovništvo sebe locira, ozbiljnijeg napretka u poboljšanju političke jednakost, ekonomskog položaja i socijalnog statusa stanovništva nema. Primera radi, i dalje su stanovnici bošnjačke nacionalnosti, podeljeni u dva administrativna okruga (Zlatiborski i Raški) i ta činjenica im otežava svakodnevni život bilo da je u pitanju zdravstvena zaštita, ostvarivanje određenih prava u nadležnosti okruga i sl.
Političko učešće lidera i visokih stranačkih funkcionera navedenih manjinskih stranaka, u formatu koji je ukratko opisan, sasvim sigurno je i posledica dobrih odnosa Srbije sa matičnim zemljama ovih manjinskih naroda. Takođe, nesporno je da i Orban i Erdogan značajno utiču na kvalitet života u Vojvodini i Sandžaku podržavajući i finansirajući investicione i ekonomske projekte koji „oslobađaju“ razvojne potencijale ovih oblasti. Ali, za Srbiju kao državu je bitno da se unapređuje i položaj populacije u celini, da se omogući jednakost i ista dostupnost ljudskih prava pripadnika manjinske populacije. Nije dobro na duže staze određene probleme koje pripadnici manjinskih zajednica imaju ne videti i ne raditi na njihovoj eliminaciji ili ublažavanju negativnih efekata. Mi, kao društvo već smo bili suočeni sa situacijama da vladajuća garnitura „gura pod tepih“ određene probleme etničkog karaktera, koji su par exellance politički problemi, a da onda nakon međunarodne umešanosti i pritisaka Srbija izgubi ili deo teritorije ili deo stanovništva. Kosovo i Metohija su najbolji primer za ovu „slepu“ politiku.
SLABA ZASTUPLJENOST
Neophodno je naglasiti i da su manjine u odnosu na svoje brojčano prisustvo u populaciji, slabo zastupljene u parlamentu, Vladi kao i u drugim državnim institucijama. Prema popisu iz 2011. godine 16,7% stanovništva u Srbiji se ne izjašnjavaju kao Srbi i mogu se smatrati pripadnicima manjina (kojih ima ukupno 20). Razmišljajući „popisnom“ logikom bilo bi moguće da svaki šesti narodni poslanik u parlamentu ne bude iz reda, većinskog srpskog naroda. Međutim, zbog niza okolnosti i pravne regulative, to nije slučaj. Poslednji saziv parlamenta ima ukupno 14 poslanika iz reda manjinskih stranaka (računajući dva narodna poslanika pripadnika manjinskog naroda sa liste SDP-a), što je 5,6% od ukupnog broja narodnih poslanika. Kada je Vlada Srbije u pitanju, od ukupno 28 ministara, tri ministra su predstavnici manjinskih stranaka (10,7%). Ovi podaci su, kada je npr. struktura parlamenta u pitanju rezultat sledećih faktora: ograničenja koja proizilaze iz izbornog zakona, velikog broja manjina koje samostalno ne mogu, zbog populacionog ograničenja, imati poslanike (problem „prirodnog cenzusa“ od 0,4%), ne-saradnje manjinskih stranaka (pogotovu, stranaka malobrojnijih manjina, poput Slovaka, Bugara, Bunjevaca, Crnogoraca, Makedonaca, Rumuna i dr.), integracije manjinskih stranaka u liste „nacionalnih“ stranaka (bez ozbiljnijeg uticaja), nepostojanja konsenzusa i saradnje stranaka iste manjinske populacije i dominacije SNS koja pridobija glasače iz redova manjina.
Kao zaključak nameće se teza da odvojenost političkih elita i većinskog i manjinskih naroda i njihovi političko-poslovni aranžmani, bez ozbiljnijeg dijaloga o manjinskim pitanjima i problemima u perspektivi mogu biti koren novih nerazumevanja i sukoba. Iz tog razloga potrebno je sa posebnom pažnjom analizirati pitanja koja se odnose na manjine i nastojati da se ona reše putem dijaloga, u svim oblastima od značaja za manjinsku populaciju.
Autor je doktor političkih nauka, književnik i osnivač Pokreta 2035