Otišao je Slobodan Šnajder, veliki evropski, jugoslovenski i hrvatski pisac, jedan od onih autora čije se delo nikada nije moglo zatvoriti u granice jedne književnosti, jednog jezika ili jednog vremena – saopšteno je juče iz novosadske “Akademske knjige”, nakon vesti o njegovoj smrti.
Za “Akademsku knjigu” – napominje se iz te izdavačke kuće – “Šnajder nije bio samo veliki pisac čije smo knjige imali čast da objavljujemo. Bio je naš prijatelj”. I, prijatelju su objavili dva (od četiri napisana) romana – “Doba mjedi” iz 2015, za koji je 2016. dobio čak tri nagrade (“Meša Selimović”, “Mirko Kovač” i “Radomir Konstantinović”) i “Anđeo nestajanja” iz 2023. Poslednji Šnajderov roman “Mara Leib” bio je u pripremi u trenutku njegove smrti, i uskoro će izaći pred čitaoce. Prvi njegov roman – “Morendo” iz 2012. može se naći u izdanju zagrebačke kuće “Profil”.
Roman „Morendo“ je ratno-ljubavna priča složene strukture, „Doba mjedi“ prati sudbinu folksdojčera od njihovog iseljivanja iz Nemačke u 18. veku do proterivanja nakon Drugog svetskog rata (“Ova je knjiga jedan od onih retkih, dragocenih evropskih romana koji sažimaju cele epohe, te kao takva teško će danas naći premca”), a “Anđeo nestajanja” veličanstveni je povesni ep i autorova posveta Zagrebu i njegovim tihim herojima. Sudbina glavne junakinje Anđe Berilo, sudbina je jednoga naroda i grada, priča o onima koji veruju u ideale čak kada se u njih nepovratno razočaraju.
Večni borac za pravdu, Slobodan Šnajder (Zagreb, 8. jul 1948 – Zagreb, 30. avgust 2026) istaknuti je, međunarodno izvođeni i objavljivan hrvatski dramski pisac, prozaista, teoretičar i publicista. Diplomirao je filozofiju i anglistiku na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Bio je suosnivač i dugogodišnji urednik pozorišnog časopisa “Prolog”, i urednik edicije izdavačke kuće “Cekade” (Centar za kulturnu djelatnost omladine, Zagreb). Novele, eseje i pozorišne komade objavljuje od 1966, od januara do juna 1993. bio je kolumnista dnevnika “Glas Slavonije” (Početnica za melankolike), a od 1994. do 2013. riječkog “Novog lista” (Opasne veze), dok je poslednjih godina kolumne objavljivao u hrvatskom portalu “Telegram”. Izbor političkih kolumni koje je pisao u “Novom listu” od 1994. do 1999. objavio je u knjizi “Kardinalna greška”, a od 1999. do sredine 2004. u knjizi “Umrijeti pod zvijezdom”.
Od 2001. do 2004. bio je upravnik Zagrebačkog kazališta mladih, nakon što je 2000. odbijeno da bude upravnik HNK “Ivan Zajc” u Rijeci, kao “nepodoban”. Anglista i filozof po obrazovanju, levičar po ubeđenju, nije bio po ukusu Tuđmanove vlasti pa je napustio Hrvatsku i jedno vreme živeo kao (uvaženi) emigrant u nemačkoj.
U januaru 2010. za crnu komediju „Enciklopedija izgubljenog vremena“ Šnajder je dobio priznanje za najbolji dramski tekst inspirisan delom i životom Danila Kiša, na osnovu takmičenja Kraljevskog pozorišta Zetski dom sa Cetinja, objavljenog na celokupnom prostoru bivše Jugoslavije. Dobitnik je “Gaveline nagrada” za dramu (SFRJ) i trostruki “Držićeve nagrade” (RH). Dobio je počasni doktorat Univerziteta za audiovizuelne umetnosti ESRA sa sedištem u Skoplju 2011. godine.
Književnu pažnju Šnajder je privukao politički angažovanim dramama oslonjenim na poetiku Bertolta Brehta. Posebno mesto u njegovom opusu zauzimaju biografske drame o buntovnim umetnicima i intelektualcima, među kojima su „Kamov, Smrtopis“ (objavljena u “Prologu” 1977, premijerno izvedena u zagrebačlkom HNK sledeće godine), „Držićev san“ (napisana i prvi put izvedena u zagrebačkom HNK 1980), „Hrvatski Faust“ (napisana 1981), „Confiteor“ i „Nevjesta od vetra“ (premijerno izvedena u zagrebačkom HNK 2003).
Njegova drama koja je do danas predmet žestokih sporenja – “Hrvatski Faust”, imala je hrvatsku praizvedbu na Splitskom ljetu 1982. u režiji Dina Radojevića, da bi potom bila izvedena u beogradskom Jugoslovenskom dramskom pozorištu u režiji Slobodana Unkovskog. Šnajderov “izlazak u svet” počeo je 1987. i upravo tim tekstom – kad je Roberto Čuli u Theateru a.d. Ruhr postavio njegovu dramu “Hrvatski Faust”, odigravši je oko 100 puta u nemačkim zemljama, Evropi i SAD. Posljednja predstava u kako-tako redovnom nizu bila je “Bauhaus” (ZKM, režija Paolo Mađeli, početak 1990).
Tokom 1990-ih sključen je iz hrvatskog pozorišta političkom represijom i njegove drame nisu igrane do jeseni 1999, kad je u varaždinskom HNK Petar Veček postavio post-socijalistički “gran ginjol” – “Kod Bijelog labuda”. A, kako se politička zabrana nije mogla proširiti na Evropu, upravo su tih 1990-ih mnogi njegovi tekstovi igrani izvan domovine, od Irske do Izraela.
Pisao je i drame ratne tematike „Uteha sjevernih mora“ i „Zmijin svlak“, koje su izvođene uglavnom na nemačkom govornom području, a bave se problemom genocida, logora, masovnih silovanja. Pozorišne kritike i eseje objavio je u knjizi „Radosna apokalipsa“, a prozu u zbirci „Knjiga o sitnom“.
Seid Serdarević iz izdavačke kuće Fraktura (Zaprešić), koja je takođe objavljivala knjige Slobodana Šnahdera, rekao je da će ga pamtiti pre svega kao vrhunskog autora i pisca „neverovatno dobre rečenice“, koji je „zahvatao jedno epsko vreme 20. veka, vrlo precizno, vrlo tačno, koji je iz nekakve lične priče u svojim romanima gradio velike priče”.