Piše: Una Popović
Od samih početaka, 1980-ih godina, rad Goranke Matić tekao je paralelno u domenima novinske, reportažne i umetničke fotografije. Dvostrukost i diferenciranost unutar njenog profesionalnog angažmana – kao, s jedne strane, novinskog hroničara muzičkih, likovnih i političkih događaja i, sa druge, posvećenog umetničkog fotografa – doprinele su kompleksnom autorskom opusu. Izložba Iskustvo u gužvi predstavljena je na tri nivoa u MSU i prezentuje autorkino ostvarenje u više od pet stotina fotografija i materijala druge prirode (arhiva, dokumentacija, foto-eseji). Izložba nije strukturirana hronološki, već prema tematskim celinama koje su se kod autorke izdvojile kao dominantne: Prva autorska izložba i rani radovi realizovani u mediju fotografije; Fotografije rok koncerata i protagonista novog talasa zajedno sa akterima likovne scene oko Studentskog kulturnog centra 1980-ih godina; Portreti – umetnici, reditelji, pisci, političari i dr; Fotografije sa političkih dešavanja, manifestacija i protesta u Beogradu od 1990. do 2000 i Umetnička fotografija i projekti.
CELOVITA FOTO MISIJA: Goranka Matić je dosad uvek bila predstavljana i obrađivana kroz segmente, pre svega kroz rok ciklus ili umetničku fotografiju, pri čemu se uvek interpretiralo samo jedno ili drugo. Na grupnim izložbama koje su obrađivale razne društvene i političke teme predstavljao se često njen opus novinske, političke fotografije života ulice ili drugih momenata, sa akcentom na devedesete. Prilikom rada na retrospektivnoj izložbi u Muzeju savremene umetnosti, pošlo se od toga da ne treba izložiti samo njene umetničke fotografije, odnosno interpretirati samo likovni ili konceptualni segment (u kontekstu predstavljanja u umetničkom muzeju), zbog toga što je Goranka Matić možda najmanje to – umetnik-fotograf. Takođe, njen umetnički segment ne može se obrazlagati posve samostalno, van njene javne fotografske uloge.
Na ovoj izložbi, prvi put je objedinjena i potencijalno interpretirana celovita foto-misija autorke, koja je od početka bila orijentisana na sagledavanje javne, a kroz to i intimističke sfere. Otud i izložbena prezentacija treba da deluje reverzibilno, spolja ka unutra, od slike društva ka slici autorke – Goranke Matić. Ona nam otkriva jedan foto-univerzum koji u sebi sadrži objedinjena različita delovanja, od načina pristupa fotografskom mediju do promišljanja raznolikih žanrova, pri čemu se menjaju metode i princip fotografisanja. Stoga, fotografsko ostvarenje Goranke Matić, kao i način na koji je materijal prezentovan u muzeju, možemo i van pitanja autorstva sagledavati i čitati kao kulturnu istoriju fotografije u malom. Uz to, proučavamo i samu demokratičnu i distributivnu prirodu ovog medija, sagledavajući ga, pre svega, kao istorijski dokument u kom se reflektuje i oblikuje svet u kom živimo, upravo kroz stalni dijalog između onoga što autentično proizilazi iz kulture i onoga što se ponovo, u formi slika, u tu istu kulturu vraća.
“ČITALAC KULTURE”: Dakle, postavlja se pitanje – čemu nas uči novinska, dokumentarna fotografija u muzeju? Zašto je bitno predstaviti rok fotografiju, taj osoben odnos foto-žurnalizma i popularne kulture, u instituciji umetnosti? Ili pak – šta je zaista dokumentovano na fotografijama Goranke Matić? Fotografije pred nama reflektuju sve one pojave koje se dešavaju unutar i oko društva, postajući tako izvor formalne reflektivnosti lokalnog ambijenta i istorije, zbog čega i samu fotografkinju možemo imenovati kao svesnog čitaoca kulture pa i činioca na nivou promena. Upravo zarad interpretacija savremenih umetničkih praksi, i onih koje su nastale u Jugoslaviji – Srbiji – Beogradu tokom 1980-ih i 1990-ih godina, ova izložba nudi nam se kao inicijalan i nezamenjiv materijal pri različitim vrstama kulturoloških istraživanja. Različiti tipovi dokumentarne fotografije, umetničke ili novinske, predstavljeni su u umetničkim muzejima širom sveta već više od pola veka. Bilo da je dokumentarna ili dokumentaristička, fotografija je pre svega, imanentno, dokument trenutka, vremena, mentaliteta, slika ličnog i kolektivnog obrazovanja i psihologije. U umetničkom muzeju oni daju jednu drugačiju autorizovanu izjavu, nudeći prikaz o događajima koji su postojali izvan okvira fotografije. Od publike se više ne traži da ih promisli kao pristrasne ili nepristrasne u odnosu na autora, već one (fotografije) utiču na nivou učitavanja ili prepoznavanja sopstvenih, ličnih emocija, pozitivnih ili negativnih, koje se grade, između ostalog, unutar stanja kao što su skepticizam, zadovoljstvo ili ljutnja.
Fotografije Goranke Matić jesu dokumenti o vremenu i društvu, ali prevashodno zato što su svedočanstva vezana za poziciju pogleda (ne samo autorkinog) i medija, jednog naspram drugog, jednog unutar drugog, kao društva u kome nastaju. Ono što je ovde prezentovano nije zanimljivo samo na osnovu činjenice da je to što vidimo iz nekog prošlog vremena, već upravo to što nam fotografija forenzički svedoči o kompleksnosti tehničkih i kulturnih formi koje treba dekodirati. Izložena fotografija kao dokument funkcioniše i kao znakovni sistem, odnosno, govori nam i o onom što je u nekom vremenu bilo vidljivo, kako je nešto izgledalo, šta se moglo pokazati, na koji način se moralo prezentovati. Upravo i zbog toga su na izložbi potencirani uvidi u raznolike fotografske tehnike i njihove prezentacione formate.
“ISKUSTVO UNUTAR GUŽVE”: Na izložbi se susrećemo i sa polaroidom, analognom fotografijom, ručno kolorisanom fotografijom, digitalnom fotografijom, digitalno odštampanom fotografijom različitih veličina, foto-tapetima ili pak video-esejima kao specifičnoj formi oživljavanja fotografije video montažom i uživljavanja ka pokretnoj slici, filmskom toku i dramatizaciji. Stoga, izložba Goranke Matić može sama po sebi da funkcioniše kao iskustvo unutar gužve jednog specifičnog foto-univerzuma koji treba da deluje translatorno. Cikličnim pogledima u promišljanju raznolikih tehnika i žanrova fotografije pre svega se otkrivaju izvesne igre kombinovanja i učitavaju različiti istorijski, umetnički i društveni programi, te sama izložbena prezentacija moguće na najilustrativniji način prezentuje mnogostruku pa i ključnu ulogu koju fotografija ima u interpretaciji istorijskog pogleda, ali i savremene kulture. Na toj liniji, ovakva slojevita vrsta prakse kao kod Goranke Matić treba da se prikaže upravo u Muzeju savremene umetnosti, jer su savremene institucije umetnosti te koje same stoje i promovišu delovanja koja se nalaze između intermedijskog i interkulturološkog.
Una Popović je istoričarka umetnosti i viša kustoskinja MSU u Beogradu, autorka je koncepcije i kustoskinja retrospektivne izložbe Goranke Matić “Iskustvo u gužvi”