Izuzetno arhitektonsko ostvarenje podignuto u blizini šumaričkog jezera, delo je arhitekata Silvane i Josipa Sajsla i vajara Vojina Bakića. Spomenik „Krugovi“ sastoji se od sedam čeličnih diskova, koji su nejednake veličine, a predstavljaju žižu tri grobnice-humke oko njega. Krugovi simbolizuju streljane ljude u padu.
Sve tri humke na lokaciji, koje se vide od 400 metara udaljenog Muzeja „21. oktobar“ i direkcije Spomen parka „Kragujevački oktobar“, izrađene su u drugačijem stilu od ostalih, ranije podignutih grobnica u Šumaricama.
Kragujevčani koje smo pitali o kompleksu znali su da je to „hrvatski“ spomenik, ali nisu znali da postoje i gde su tri humke streljanih civila. I zaista, sa zemlje, ko ne zna za njihovo postojanje, teško ih je uočiti pored dominantnog spomenika „Krugovi“.
Portal N1 je ranije ove godine izveštavao o izvanrednom održavanju spomenika i grobnica u Šumaricama, na mestima koja obilaze posetioci i koja su pored asfaltiranih staza, ali i o zapuštenim humkama koje se nalaze na obodima spomen parka. Autor ovog teksta je „zaboravljene“ humke pronašao na satelitskim snimcima, kao tri bela kvadrata u blizini Spomen-obeležja naroda Hrvatske.
Humka koja se nalazi severno od spomenika „Krugovi“, na samom je obodu Spomen parka „Kragujevački oktobar“, jedva je prepoznatljiva, jer je potpuno zarasla u travu i žbunje. Na mestu gde su 21. oktobra 1941. godine nacisti streljali Kragujevčanke i Kragujevčane, u vreme bratstva i jedinstva četiri decenije kasnije, narodi susedne republike izrazili su pijetet prema nevino stradalim civilima, uređenjem grandioznog spomen-kompleksa.
Da je zaista reč o humki u kojoj su posmrtni ostaci svedoče samo beli opseg i mermerni blok sa natpisom. Oko grobnice, koja će za par godina potpuno fizički utonuti u vegetaciju, plavno je zemljište, koje je i nakon višemesečne suše natopljeno vodom, bujnim korovom i insektima. Staza koja vodi kroz središte spomen-kompleksa je jedva vidljiva od vegetacije koja je progutala sve okolo.
Preostale dve humke oko „Krugova“ su u boljem stanju od „severne“ humke, ali i na njima je vidljiva nebriga nadležnih u gradu na Lepenici. Korov je svuda i drveće čije korenje rastače humke. Nekadašnje staze su neprepoznatljive, a stepenište kod „istočne“ grobnice su huligani oštetili. Prostor između spomenika i tri humke je pokošen, a osušeno seno u balama čeka da ga neko pokupi.
Odlazak iz spomeničkog kompleksa ostavlja gorak ukus-utisak na posetioce. Nemar i odsustvo pijeteta prema sahranjenim žrtvama streljanim pre 83 godine su poražavajući.
Da podsetimo, nacisti su od 19. do 21. oktobra 1941. godine, kao odmazdu zbog zasede dva pokreta otpora na putu Kragujevac-Gornji Milanovac i ubistva i ranjavanja vojnika Vermahta, na više lokaliteta u Kragujevcu streljali 2.778 nevinih žrtava – Srba, Jevreja i Roma.