Bečki muzej Albertina od 22. jula do 26. oktobra predstavlja izložbu „Svet u fokusu“, koja kroz 107 fotografija iz sopstvene kolekcije prati razvoj putopisne i ekspedicione fotografije od sredine 19. veka. Postavka, čiji je kustos Ana Hanrajh, pokazuje kako je pojava fotografije iz temelja promenila način na koji su ljudi upoznavali udaljene krajeve sveta i kako je ovaj novi medij postepeno potisnuo crtež kao glavno sredstvo dokumentovanja putovanja.
Izložba donosi snimke nastale tokom naučnih ekspedicija, diplomatskih misija i prvih turističkih putovanja, ukazujući na to da fotografija nije služila samo kao svedočanstvo o otkrivenim predelima, već i kao sredstvo za širenje znanja i oblikovanje predstave o dalekim zemljama. Istovremeno, postavka govori i o širenju železničkih i brodskih linija, koje su u 19. veku omogućile lakša putovanja i razvoj ranog turizma.
ZAHTEVNI USLOVI
Posebno mesto zauzimaju fotografije Egipta, nastale u vreme kad je ta zemlja bila opčinjena drevnom civilizacijom. Radovi Fransisa Bedforda, Roberta Mareja i Henrija Кamasa prikazuju Sfingu i Veliku piramidu u Gizi mnogo pre velikih arheoloških i turističkih intervencija, dok fotografije hramova u Indiji svedoče o bogatstvu arhitekture i kulture koju su evropski putnici otkrivali tokom kolonijalnog doba.
Postavka obuhvata i fotografije nastale u izuzetno zahtevnim uslovima – od tropskih predela do polarnih ekspedicija i alpskih glečera. Radovi Vilhelma Burgera sa Špicbergena i Gustava Jegermajera iz Alpa podsećaju na tehničke i logističke izazove sa kojima su se suočavali fotografi tog vremena, koji su na putovanja nosili teške drvene kamere, staklene ploče i pokretne tamne komore.
Izložba ne govori samo o istoriji fotografije, već i o tome kako su ove slike oblikovale evropsku percepciju sveta. Fotografije su prikazivane na međunarodnim izložbama, objavljivane u albumima i prodavane putnicima kao suveniri, čime su doprinele stvaranju predstava o „Orijentu“, Svetoj zemlji i drugim egzotičnim destinacijama, ali i razvoju turističke industrije.
„Svet u fokusu“ pokazuje i koliko su istorijske fotografije danas važan dokument vremena. One omogućavaju poređenje izgleda gradova, spomenika i prirodnih pejzaža pre velikih urbanističkih zahvata, ratnih razaranja i klimatskih promena, zbog čega imaju neprocenjivu vrednost za istoričare, konzervatore i istraživače.
Oslanjajući se isključivo na fondove sopstvene fotografske kolekcije i kolekcije Visokog saveznog instituta za grafičku obuku i istraživanje, koja se u Albertini čuva kao stalna pozajmica, izložba predstavlja još jedan segment jedne od najznačajnijih zbirki istorijske fotografije u Austriji. Istovremeno, podseća da je putopisna fotografija, koja je danas nerazdvojni deo svakog putovanja, nastala kao zahtevan i pionirski poduhvat koji je trajno promenio način na koji se svet vidi i pamti.
PRENOŠENJE ZNANJA
Izložbena postavka „Svet u fokusu“ počinje u doba industrijalizacije, kad se svet sve više otvarao. Razvoj železničkog i brodskog saobraćaja podstakao je međunarodno povezivanje i omogućio lakša putovanja. U tom kontekstu fotografija je postala ključni medijum za prenošenje znanja. Кorišćena je za dokumentovanje naučnih ekspedicija koje su istraživale područja od Severnog pola, preko Amerike i Afrike, do Istočne Azije. Među najznačajnijima bilo je putovanje carske i kraljevske fregate “SMS Novara”, koja je od 1857. do 1859. oplovila svet. Dok su ranije ekspedicije pratili crtači, njihovo mesto postepeno su preuzimali fotografi. Oni su pratili i državnike na službenim putovanjima i bili deo njihove pratnje.
Putovanja u 19. veku pokretali su različiti motivi – naučni, verski, misionarski, politički i ekonomski – što se odražavalo i na fotografiju. Fotografi su, na primer, slati u različite delove Habzburške monarhije kako bi beležili predele i stanovništvo u tradicionalnim nošnjama. Takve narudžbine trebalo je da istaknu multietnički karakter monarhije i prikažu njenu raznovrsnost.
Širenjem svojih fotografija autori su značajno doprineli stvaranju kanona turističkih odredišta, poput Svete zemlje, Istočne Azije ili Orijenta. Istovremeno su se širili kulturni pokreti poput japanizma i orijentalizma, čemu je doprinela i fotografija. Ona je omogućila široj publici uvid u strane kulture, arhitekturu, zanate i svakodnevni život, čineći ih dostupnim u do tada nezamislivim razmerama. Značajnu ulogu u tome imale su i svetske izložbe, koje su služile kao važna mesta predstavljanja i širenja ovih sadržaja. Tako je fotografija postala katalizator brojnih društvenih promena i trajno uticala na način na koji su druge kulture posmatrane i zamišljane.
Danas se čini sasvim prirodnim da se tokom putovanja fotoaparatom ili molbilnim telefonom utisci brzo i lako beleže. Takve fotografije dele se na društvenim mrežama ili se šalju porodici i prijateljima. Fotografija je postala nezaobilazan deo putovanja, pa je lako zaboraviti da nije uvek bilo tako.
A, da bi se razumeo početke ovog fenomena, potrebno je vratiti se u sredinu 19. veka. Pojava fotografije donela je nov medijum koji je omogućio neposredno beleženje putničkih iskustava i iz temelja promenio način na koji su se dokumentovali i širili utisci i saznanja o udaljenim krajevima. Iako je tadašnja putopisna fotografija zahtevala glomaznu i složenu opremu, njen značaj je bio nemerljiv.
KLIMTOV “POLJUBAC” U LEGO VARIJANTI
Na kraju jedna zanimljivost iz bečkih muzeja. “LEGO grupa” zajedno sa muzejom Belvedere poziva ljubitelje umetnosti i kreativnosti da otkriju zlatno doba umetnosti uz novi LEGO Art set Gustav Klimt – „Poljubac“. Reč je o impresivnoj trodimenzionalnoj posveti jednom od najpoznatijih umetničkih dela na svetu, a to je ujedno i najveće LEGO Art remek-delo dosad – ovaj set sadrži 4.000 delova.
Razvijen u saradnji sa muzejom Belvedere, gde je originalna slika trajno izložena, set verno prikazuje Klimtov prepoznatljiv stil kroz slojevite teksture i pažljivo izrađene detalje. „Klimtov`Poljubac` pretvoriti u LEGO formu predstavljalo je jedinstven kreativni izazov. Bilo je potrebno uhvatiti njegove bogate teksture, zlatne tonove i fine detalje, a istovremeno ostati veran originalnom delu“, ističe Milan Madge, glavni dizajner modela u “LEGO grupi”. LEGO Art set Gustav Klimt – „Poljubac“, biće dostupan od 4. avgusta ove godine za sve kupce, po ceni od 299,99 evra.