Novosadska “Akademska knjiga” odlučila je da ih poznavaocima njihovog dela i onima koji će ih tek otkriti, predstavi – Umberta Eka zbirkom eseja “Kako prepoznati fašistu”, a Đuzepea di Lampeduzu remek-delom “Gepard”.
U esejima sabranim u knjizi “Kako prepoznati fašistu” autor pokazuje da fašizam nije samo davno poražena ideologija već skup strahova i navika koi se iznova vraćaju kada društvo izgubi sposobnost kritičkog mišljenja. Polazeći od uspomena na svoje detinjstvo pod Musolinijem, Eko analizira kako nastaje atmosfera netrpeljivosti, ali i kako se proizvode neprijatelji i jezik pretvara u oružje. Njegov čuveni esej “Večni fašizam” razlaže znakove po kojima se totalitarizam može prepoznati i pre nego što on postane očigledan. U preostala dva eseja, koja se prvi put objavljuju na srpskom jeziku, on daje prikaz cenzure u savremenom dobu, slične fašističkoj, ali i slike moguće tolerancije i načina kako se totalitarizam prevlada.
Ova Ekova knjiga podseća da sloboda nije večna kad se jednom osvoji, već nešto što neprestano mora da se brani, pa je njeno čitanje danas manje lekcija iz istorije, a više vodič za razumevanje savremenog sveta.
Italijanski pisac, filozof i semiotičar, Umberto Eko (1932-2016) rođen je u Aleksandriji u Pijemontu. Studi¬rao je filozofiju na Univerzitetu u Torinu, gde je diplomirao radom o Tomi Akvinskom. Nakon studija radio je na italijanskoj državnoj TV RAI, a potom se posvetio akademskoj karijeri i postao profesor semiotike na Univerzitetu u Bolonji. Kasnije je predavao na Univerzitetu u Milanu, a bio je i gostujući profesor na Univerzitetima Jejl, Kolumbija i drugim. U naučnom radu bavio se teorijom znako¬va, estetikom srednjeg veka, teorijom interpre¬tacije i savremenom kulturom. Među njegovim najvažnijim teorijskim delima su knjige “Umet¬nost i lepo u estetici srednjeg veka” (1956), “Otvore¬no delo” (1962), “Lector in fabula” (1979), ”Granice tumačenja” (1995)… Svetsku slavu stekao je romanom “Ime ruže” (1980), istorijsko-detektivskom pričom sme¬štenom u srednjovekovni manastir, koji je postao međunarodni bestseler i kasnije ekra¬nizovan. Objavio je i romane “Fukoovo klatno” (1988), “Ostrvo dana pređašnjeg” (1994), “Baudo¬lino” (2000), “Tajanstveni plamen kraljice Loane” (2004), “Praško groblje” (2010) i “Nulti broj” (2015). Zapažena su bila i njegova dela “Isto¬rija lepote” (2004) i “Istorija ružnoće” (2008), a od 1985. do smrti redovno je objavljivao kolumne u najprestižnijim italijanskim i svetskim medi¬jima. Većinu Ekovih naslova poslednjih godina je objavilo “Vulkan izdavaštvo”
Roman nagrađen književnim proznanjem “Strega”, po kome je Lukino Viskonti 1963. snimio istoimeni film – “Gepard” (objavljen 1958) Đuzepea Tomazija di Lampeduze, kasnije će doživeti i adaptaciju u Netfliksovoj seriji (“The Leopard”, 2025).
Sicilija je sredinom 19. veka doživela sumrak starog i začetak novog sveta. Garibaldijeve jedinice ključno su doprinele nestanku Kraljevine Dve Sicilije i konačnom ujedinjenju Italije. U istoriji ove zemlje, taj trenutak se posmatra kao preloman, ali daleko od toga da su njim svi bili zadovoljni.
U središtu romana “Gepard”, na osnovu porodičnih predanja, autor tka pripovest o poraženoj klasi plemića koji su nestankom pređašnjeg sistema izgubili gotovo svaki značaj. Ona je ispripovedana iz ugla princa Fabricija koji posmatra kako se svet oko njega menja brže nego što i može da zamisli, ali i razume ono što drugima izmiče. Režimi se često ne ruše prevratima i nasilno, nego tiho, kroz dolaske novih ljudi, sporazume i postepeno kopnjenje stare klase.
Reč je o romanu o prolaznosti moći, ali i dostojanstvenom porazu ljudi koji znaju da istorija retko haje za pojedinačne sudbine. To je elegija o kraju jednog sveta, ispričana mirno i sa gorkim osmehom onih koji shvataju da je njihovo vreme nestalo, iako su oni i dalje živi.
Đuzepe Tomazi di Lampeduza rođen je u Palermu 1896, umro je u Rimu 1957. Potekao je iz aristokratske porodice. Učestvovao u oba svetska rata. Pisanju se posvetio u poslednjim godinama svog života. Posthumno mu je, 1958, objavljen roman “Gepard”, koji je odmah označen kao prvorazredni književni događaj. Posthumno su mu objavljene “Priče” (1961), dve knjige eseja “Predavanja o Stendalu” (1971) I “Francuska pisma iz petnaestog veka” (1979).