SVETI RAT
Istorijski serijal “Krvavi krst” (La Croix Sanglante), vizuelno se realizovale crtačko-ilustratorske snage sa Balkana – „privremeni“ Beograđanin iz Zagreba (1974) Dražen Kovačević (storibord i crtež treće epizode), Rumun Dan Janoš Katalin (crtež prve dve epizode) i kolorista Desimir Miljić Desko (Mrkonjić Grad, 1969, živi i radi u Sremskoj Mitrovici).
Izazovna umetnost istorijskog stripa, koja podrazumeva (i zahteva) dugoročna istraživanja dokumentarnog materijala, kako bi narativna i grafička „umetnička sloboda“ mogle da proizvedu uverljivu priču, nije uplašila ovaj kvartet, koji će realizovati tri albuma (“Sveti rat / Guerre Sainte” 2019, “Sveta zemlja / Terre sainte” 2021. i “Slepa vera / Foi aveugle” 2024). A, ovdašnje “Žir izdavaštvo” realizovaće prvi od njih – “Sveti rat”, sa Stojanovićevim prevodom i uvodnim tekstom istoričara Aleksandra Uzelca, najavljujući drugi i treći, čime će ta intrigantna priča biti zaokružena i na jeziku „izvornika“. Sa priličnom vremenskom pauzom, doduše, ali bolje ikad nego nikad.
Plemić idealista, Filip od Kresija, sin jedan od heroja Trećeg krstaškog rata, uprkos protivljenju svog oca, koji mu govori da, iz njegovog iskustva, ti pohodi nisu ništa drugo nego masakri hiljada nevinih ljudi, koji postaju žrtve u ima Boga, i da vera ne može biti pokriće za sve žrtve, tvrdoglavo odlazi u Četvrti krstaški pohod. No, početak je 13. veka, i različite peripetije rezultovaće praznim stomakom i džepom u Veneciju, gde, skladno vremenskoj odrednici, „upoznaje“ raskol između rimokatolčke (zapadne) i pravoslavne (istočne) crkve, i „budući proizvod“ Četvrtog ksrstaškog rata – razdor teško premostiv sve do današnjih dana.
Njegov osećaj za pravičnost i jedinu ispravnu veru u Veneciji počinje da se topi, mentalni sklop ne dopušta mu da prepozna sve intrige i frakcionašku podelu među „herojima“ Svetog rata. Odbranivši čast mlade Vizantijske plemkinje Marije od pripadnika struje koja prezire Vizantince, on lagano dopire do istinitosti očevih reči da nikad nije bio heroj, već samo mlada budala koja je srećom nadživela smrt svojih zabluda… dok mu se ruši svet, i dok Carigrad gori oko njega. Ali, dotle treba proći put dugačak više od stotinu tabli ove jedinstvene priče.
Ubedljiva priča, precizni crtež i boja, raznoliko kadriranje, uverljivo „kostimiranje“ i scenografija, “darovi” su autorskog tima nestrpljivom čitaocu da se “uvuče” u ovaj zaplet, koji od, pomalo usporene početne radnje, vodi protagoniste, čiji su temperamenti sukobljni u političko-finansijskom okruženju, ka dinamičnom krešendu koji sledi, namećući samu temu kao „naravoučenije“.
ZAKLETI KRVLJU
Petnaesti, pak, zapravo, 16. album “Vekovnika” (računajući onaj “nulti”), pod nazivom “Zakleti krvlju”, koji je nedanvo objavio Marko Stojanović, u suizdavaštvu sa Udruženjem ljubitelja stripa i pisane reči “Nikola Mitrović Kokan”, maštom pisca vraća ljubitelje grafičkih romana u početak 19. veka, istorijski u vreme Prvog srpskog ustanka, tačnije u zimom okovanu 1805, čiji će se “eksplozivni” kraj desiti na Čegru 1809. Jednom od dvojice glavnih protagonista ove priče, sada samo “senkom prisutnom” Marku Kraljeviću, autor imenjak pridružuje još jednog iz istorijske čitanke srpskih junaka – Stevana Sinđelića, koji će, u potrazi za “izdajom” i neimenovanom zveri (zajedno sa namernicima iz Rusije), nevoljno dokazati “pogrešnost” teza da “barut izda, a čelik nikad”.
I ova priča se, tradicionalno, kreće u “vremenskim i prostornim tokovima” u i izvan istorije, vodeći čitaoca, evo već 20. godinu (prva epizoda “Rekvijem” pojavila se 2007), kroz “evopeko i balkansko pod(pri-nad)zemlje”, ukazujući na poetiku i epiku ljudske civilizacije i njene mitološke senke – u ovom slučaju “besmrtnicima” iz kruga stvarnih, izmaštanih i onih koji su maštali.
A, nakon devstotinak crtača, ilustratora i kolorista, iz Srbije, Hrvatske, Slovenije, Rumunije, Bosne i Hercegovine, Bugarske, Crne Gore, Makedonije, Grčke, Španije, Slovačke, Nemačke, Rusije, Brazila… svojim majstorskim perima ovog puta, u albumu XV, “zakleli” su se Vladimir Aleksić, Milorad Vicanović Maza, Branko Tarabić, Dejan Sedlan, Zoran Herceg i Dragan Stokić Rajački.
TAČKA PRED “LETNJI ODMOR”
Neosporni zaljubljenik u devetu umetnost nezaustavljive energije, strip scenarista, koji je, između ostalog, iznedrio jedan od najdugovečnijih serijala u regionu – “Vekovnici”, osnivač i umetnički kreator Balkanske smotre mladih strip autora, jedne od najznačajnijih manifestacije tog tipa u regionu, predavač u Leskovačkoj školi stripa “Nikola Mitrović Kokan”, urednik jednog od retkih domaćih strip magazina – niškog “Strip Pressinga”, konačno, i nastavnik engleskog u jednoj osnovnoj školi u gradu na Veternici, Marko Stojanović, godinama unazad ne popušta u svojoj stvaralačkoj i životnoj filozofiji da vreme (koje neizostavno prolazi) treba iskoristiti do maksimuma. Zato ne iznenađuje stalna i učestala realizacija njegovih kreacija, koliko u granicama Srbije, toliko i u široj okolini, merili to regionalnom, evropskom ili svetskom kilometražom.
Potsetimo, ovogodišnji njegov angažman u mediju stripa započet je 26. brojem “Strip Pressinga” (za decembar 2025), nastavljen je “šetnjom u kontinuitetu” izložbe “15 godina Vekovnika” (sa usputnim stanicama u Češkoj i Grčkoj), i održavanjem, već tradicionalno, najvećih javnih časova crtanja stripa u Istočnoj Evropi, u dvorištima škola jugoistoćne Srbije, da bi pred „letnji odmor“, tačku stavila 28, pomenuta, Smotra, održana krajem juna…