Na izložbi, koja će zainteresovanim ljubiteljima umetnosti biti dostupna do 28. avgusta, biće predstavljene i njegove posete Španiji u različitim istorijskim okolnostima: od učešća u Španskom građanskom ratu, do proučavanja Gojinog opusa u madridskom muzeju Prado, nakon pada frankističkog režima. Kustoskinje izložbe su Senka Latinović i Danica Đorđević Janković.
Oto Bihalji-Merin u mladosti je dva puta posetio Španiju – 1932. i 1936, u periodu velikih političkih previranja koja su obeležila pravac razvoja španskog društva, ali i njegovog ličnog i profesionalnog puta. U prvoj izložbenoj sali biće predstavljeno njegovo kretanje kroz snove i košmare Španije 1930-ih godina – događaji kojima je svedočio, susreti koji su ga oblikovali, kao i način na koji su ta iskustva uticala na njegove poglede na politiku, umetnost i život. Ovaj deo postavke zasnovan je na primarnim istorijskim izvorima – arhivskoj građi Salona Oto Bihalji-Merin, kao i njegovim ličnim zapisima, esejima i intervjuima.
„Za mene nije bilo alternative – morao sam biti prisutan: najpre u sitnim akcijama đačkog doba, docnije u krupnijim u radničkom pokretu, a zatim u akcijama međunarodne solidarnosti“, zapisao je Bihalji o svojim prvim posetama Španiji, sumirajući sopstveni životni kredo.
Treći put Bihalji-Merin posetio je Španiju u jesen 1976, nedugo nakon smrti generala Franciska Franka, vođen dugogodišnjom fascinacijom delom Fransiska Goje. Tokom višemesečnog boravka sa suprugom Lizom, ponovo je posetio muzej Prado, sagledavajući Gojino stvaralaštvo iz zrelije perspektive, diveći se njegovoj sposobnosti da umetnički izraz prožme snažnom društvenom kritikom. Svoja istraživanja objedinio je u trotomnoj publikaciji o Goji, koja je od 2025. dostupna i na srpskom jeziku. Pored Goje, značajno mesto u njegovom interesovanju zauzimao je i Pablo Pikaso, u kojem je prepoznavao simbol epohe, ali i dosledan glas humanizma i otpora. Ovaj deo postavke donosi sažet uvid u „špansku liniju“ njegovog života – važan segment u kojem su se preplitali umetnost, istorija i politička borba, ostavljajući dubok trag u njegovom delu i mišljenju.
Izložba „Od Druge španske republike do Fransiska Goje” realizuje se u okviru projekta „Oto Bihalji-Merin i Španija” Muzeja naivne i marginalne umetnosti, čiji je cilj da publici približiti ključne tačke španske kulture, sagledane kroz prizmu života i kretanja Oto Bihalji-Merina. U okviru tog projekta, zamišljenog kao omaž odnosu koji je ovaj vrsni jugoslovenski likovni kritičar, pisac i svestrani kulturni radnik uspostavio sa španskom umetnošću i političkom borbom španskog naroda, 28. aprila otvorena je i izložba „Tumačiti Goju: Bihalji-Merinova vizija umetnosti” u Galeriji Instituta Servantes. Ova postavka biće dostupna do 28. juna.
Ovim projektom MNMU obeležava i dva jubileja – 280 godina od rođenja Fransiska Goje, i 90 godina od početka Španskog građanskog rata. Vreme sadašnje, tako, iznova podseća na ljudsku potrebu stalnog promišljanja istorijskih iskustava i ponovnog čitanja lekcija koje su ostavili prethodnici. Gojin grafički ciklus – „Užasi rata”, prevazilazi okvire svedočanstva o jednom istorijskom događaju i postaje univerzalna opomena. „Gojina umetnost otvorila je čovečanstvu nove, unutrašnje prostore. Njegove proročke gravure, poput vizija koje donose snovi, ne znaju za vremenske i prostorne granice – one pripadaju budućim vremenima, ako ona ikada dođu”, zabeležio je Bihalji-Merin.
U okviru pratećeg programa ove postavke, 15. maja biće organizovano kustosko vođenje kroz oba izložbena prostora – u 17 sati u Salonu Oto Bihalji-Merin, i u 19 u Galeriji Instituta Servantes. Tri dana kasnije, od 18 sati, biće održan razgovor na temu “Heroji solidarnosti: Jugosloveni u Internacionalnim brigadama”, na kome učestvuju dr Olga Manojlović Pintar i dr Vladan Vukliš, uz moderatorku Senku Latinović.