Izložba „Darinkine niti“, koja će biti otvorena od 15. do 30. septembra u Salonu Oto Bihalji-Merin u Beogradu, donosi svež i originalan koncept kroz spoj dela Lazara Vujaklije i Save Sekulića, iz zbirke Muzeja naivne i marginalne umetnosti, sa savremenom umetničkom praksom Milice Dukić. Polazeći od tragične sudbine Darinke Radović, heroine Narodnooslobodilačke borbe, i njenih kćeri Radmile i Stanke, kustosi Vladimir Kokoruš i Danica Đorđević Janković osmislili su izložbu koja ispituje načine na koje se istorijski događaj oblikuje, prenosi i menja u procesu njegove umetničke interpretacije i kolektivnog pamćenja.
Vladimir Kokoruš, u intervjuu za “Novi magazin” nudi više informacija o samim radovima, ali i konceptu izložbe.
Izložba “Darinkine niti” povezuje radove nastale u različitim periodima i u bitno drugačijim umetničkim i društvenim okolnostima. Šta je bilo najvažnije prilikom uspostavljanja dijaloga između Vujaklije, Sekulića i savremene umetničke prakse Milice Dukić?
Prilikom koncipiranja izložbe bilo nam je važno da zanemarimo razlike u umetničkim praksama pomenutih umetnika i da se fokusiramo na nit koja ih suštinski povezuje. Lazar Vujaklija, Sava Sekulić i Milica Dukić pripadaju različitim generacijama i senzibilitetima, ali se istovremeno u njihovim radovima prepoznaju zajedničke vrednosti – odnos prema ličnom iskustvu, svakodnevici, imaginaciji i potrebi da se kroz umetnost izgradi sopstveni svet.
Upravo iz tog konteksta, baziranog na zajedničkim vrednostima i povezivanju tri umetnika, proistekla je ideja „niti“. Umesto linearnog istorijskog kontinuiteta, ideja kustosa izložbe je bila da otvorimo prostor za promišljanje i dijalog između različitih senzibiliteta i umetničkih izražavanja. U tom kontekstu, dela Vujaklije i Sekulića ne egzistiraju isključivo kao istorijska referenca, već kao polazište za savremeno čitanje.
Ono što je takođe bilo važno jeste da savremena praksa Milice Dukić ne bude prikazana kao ilustracija ili nastavak njihovog rada, već kao autonomni umetnički iskaz koji sa njima uspostavlja dijalog. Na ovaj način izložba postaje prostor susreta različitih vremena, iskustava i poetika u kojima se nove niti prepoznaju, prekidaju ili ponovo uspostavljaju.
Šta vidite kao posebno upečatljivo Vujaklijinim „Zapisima o Darinki“, zbog čega je ovo delo vama bilo interesantno za kustosko pozicioniranje u novi kontekst?
Ono što je posebno zanimljivo kad je reč o grafičkoj mapi “Zapis o Darinki” jeste umetnička virtuoznost Lazara Vujaklije da jedan izrazito tragičan i monstruozan događaj iz naše bliske istorije prikaže na potpuno inovativan način. Umesto doslovnog prikazivanja stradanja, Vujaklija gradi njegov simbolički odjek, čime mapa postaje aktivni nosilac sećanja, prostor u kojem se istorijska činjenica, poetska interpretacija i likovno svedočanstvo susreću i ponovo oživljavaju. U tome se ogleda i trajna vrednost ove grafičke celine: ona ne pripada samo vremenu u kojem je nastala, već nastavlja da deluje kao vizuelno svedočanstvo i mesto pamćenja, odnosno kao zapis koji prošlost održava prisutnom.
Šta biste istakli u izloženim delima Save Sekulića?
Publika će u okviru izložbene postavke imati priliku da vidi ulja na platnu posvećena tragičnoj smrti Darinke Radović i njenih dviju kćeri, koje je Sekulić kao deo šire celine od osamnaest radova priredio za izložbu održanu u Aranđelovcu 1974, a koja se danas nalaze u kolekciji Muzeja naivne i marginalne umetnosti, kao i u privatnim kolekcijama u inostranstvu.
Poput Vujaklije, i Sekulić temu Darinkinog stradanja ne predstavlja naturalistički u želji da posmatrača suoči sa scenama brutalnosti. On događaj prevodi u snažan simbolični i moralni registar karakterističan za njegovo stvaralaštvo. Jasna podela na dobro i zlo, kao i predstave o pravdi i slobodi, čestitosti i ljudskom dostojanstvu predstavljaju jedno od njegovih temeljnih umetničkih polazišta.
Upravo kroz te univerzalne kategorije Sekulić istorijske ličnosti ne prikazuje samo kao deo prošlosti, već kao nosioce vrednosti koje nadilaze konkretan istorijski trenutak. U tom smislu treba posmatrati i dela posvećena Darinki Radović.
Kao kustos ove izložbe, da li ste bili zainteresovani za „nova čitanja“ onog što je vizuelni segment ovih dela i autorska poetika, ili i onog što čini njegov istorijski kontekst i temu?
Kao kustoskom timu bilo nam je bitno da prikazanim delima priđemo iz više uglova, a ne samo da ih posmatramo kroz ono što je na prvi pogled vidljivo – kroz formu, motiv i autorski rukopis, već i kroz ono što im prethodi i kroz ono što su tokom vremena ponela sa sobom. Fokus je na slojevima i značenjima koji nisu vidljivi na prvi pogled, a koji često u najvećoj meri određuju naše današnje čitanje umetničkog dela. Važno nam je da prošlost ne tretiramo kao nešto završeno i udaljeno; naprotiv, smatramo da se ona kroz umetničko delo iznova vraća i menja u zavisnosti od toga ko je gleda i iz kojeg vremena je gleda.
Upravo tu leži smisao kustoske ideje – da ne nudimo konačna tumačenja, već da napravimo situaciju u kojoj dela mogu ponovo da progovore. U tom kontekstu, dijalog sa savremenom umetničkom praksom Milice Dukić dodatno nam otvara prostor da sećanje, istoriju i lično iskustvo ne posmatramo samo kroz zatvorene kategorije, već kao nešto što se neprestano prepliće i dobija nova značenja.
Šta je to u delu Milice Dukić što vas je navelo da upravo njen rad povežete sa Vujaklijom i Sekulićem?
Ideja sučeljavanja umetničke prakse Milice Dukić sa delima Vujaklije i Sekulića nije bila utemeljena na traženju formalnih sličnosti tri umetnika, niti smo želeli da Milicu predstavimo kao nekoga ko nastavlja njihov umetnički put. Naprotiv, zanimala nas je mogućnost jednog unutrašnjeg razgovora između različitih generacija i senzibiliteta. Kod Vujaklije i Sekulića prepoznajemo snažnu potrebu da se lično iskustvo, istorija i ljudska sudbina prevedu u jezik koji može da nas pogodi i danas. Kod Milice se oseća slična potreba, samo iz jedne sasvim savremene i intimne pozicije.
Da li se tokom rada na izložbi pojavila neka veza između troje umetnika ili njihovih radova koju inicijalno niste imali u vidu, a koja je potom uticala na konačni koncept postavke?
Neočekivana bliskost između umetnika, koja se tokom rada postepeno otkrivala, za nas je predstavljala jednu od najvažnijih vrednosti izložbe “Darinkine niti”. Ona je pokazala da vremenska udaljenost između umetnika ne mora nužno da znači i njihovu suštinsku udaljenost. Upravo povratak tekstilu kao mediju predstavlja jednu od veza sa Vujaklijinim tapiserijama nastalim 1960-ih godina. Zamišljena kao izložba u nastajanju kroz radionice veza i taftinga, koja će se tokom trajanja razvijati u kolaborativni rad u realnom vremenu, izložba će tek otvoriti mogućnosti otkrivanja novih veza.