FASCINACIJA I PROVOKACIJA
U 13 poglavlja, izložba se proteže od Johana Joahima Vinkelmana do feminističkih, kvir i postkolonijalnih perspektiva. Na pozadini savremenih debata o slici tela i osetljivosti, izložba predstavlja akt kao istorijski evoluirajuću arenu za društvene pregovore. Tim koji je pripremio ovu postavku čine Dominik Brabant (koncept), Leon Кrauze, Franciska Lampe, Elijas Nojhaus, Peter Zeland, Кasper Stempijen i Кristine Tauber.
Nago telo u vizuelnim umetnostima je od samog početka bio izvor fascinacije i provokacije za istraživanje istorije umetnosti. Disciplina je istraživala mogućnosti i ograničenja svojih interpretativnih pristupa i metoda u prikazivanju golog ljudskog tela, kako ranije tako i do danas, kroz žanrove, medije i periode. Iz gotovo ogromne raznolikosti ovog polja istraživanja, izložba postavlja specifične naglaske i osvetljava ključne prekretnice u istraživanju istorije umetnosti ove posebne teme predstavljanja.
Nago telo, odnosno prikazivanje golih tela, izuzetno se dobro uklapa u refleksiju istorije umetnosti. Baveći se ovim slikovnim izazovom, analiziran je odnos pojedinačnih perioda prema telesnosti, golotinji i seksualnosti. Istovremeno, istražene su granice između naučne radoznalosti i erotske privlačnosti. Pregledi i izložbe prate istoriju akta kroz vekove i razvijaju narative o istorijski promenljivim koncepcijama tela, pola, klase i etničke pripadnosti. Specijalizovane studije rekonstruisale su slike tela pojedinačnih epoha ili analizirale uslove proizvodnje i prijema prikaza golih tela. Druga istraživanja su se, zauzvrat, fokusirala na pojedinačne umetnike ili dela i njihove istorijske i savremene kontekste.
Termin „obnažen“ uzima u obzir zapažanje da akt u umetnosti nije slika primordijalnosti ili prekulturnog stanja – čak i ako umetnički načini predstavljanja često to sugerišu. Termin „ogoljen“, kao lingvistička formula negacije, ukazuje na veštačko stanje golotinje koje je daleko ređe u svakodnevnom životu nego u vizuelnim prikazima. „Obnažen“, s druge strane, naglašava procesualni aspekt svlačenja koji prethodi stvaranju akta.
(NE)DEFINSANI ODNOSI MOĆI
Ovo takođe jasno pokazuje da su prikazi akta utkani u odnose moći. Oni strukturiraju odnos između umetnika, prikazane figure i publike – čak i ako ti odnosi moći nisu uvek jasno definisani. U umetnosti, kao i u istraživanjima istorije umetnosti, akt stoga nikad nije jednostavno dat, već uvek mora biti stvoren: kroz oblike vizuelnog predstavljanja, kao i kroz činove tumačenja. Izložbu dopunjuju odabrani radovi iz Muzeja odlivaka klasičnih skulptura. Ovi odlivci ilustruju trajnu relevantnost antike za istoriju predstavljanja akta i njegovo proučavanje umetničke istorije. Štaviše, oni ističu značaj tehnika reprodukcije za recepciju i popularizaciju aktova.
Istorija studija akta istovremeno odražava istoriju istorije umetnosti od kraja 18. veka do danas – od njenih početaka sa Johanom Joahimom Vinkelmanom do novijih pristupa u studijama roda, kvira i postkolonijalnih studija. Izložba istražuje ovo pitanje oslanjajući se na publikacije različitih žanrova (monografije, katalozi izložbi, eseji itd), fotografije i ilustracije iz kolekcija Centralnog instituta. Oni se, između ostalog, bave razmatranjima aktova pre „izuma“ istorije umetnosti, manirističkim aktom kao neklasičnim idealom figure, napetošću između stilske istorije, ikonografije/ikonologije i poznavanja, popularizacijom publikacija o aktu i reperspektivizacijom aktova u društvenoj istoriji umetnosti, kao i u feminističkim i postkolonijalnim istraživanjima.
Fotografije iz foto arhiva Centralnog instituta ilustruju medijsko-istorijske aspekte načina na koji su prikazi aktova tretirani u publikacijama, na primer, u pogledu retuširanja. Medijska stanica omogućava posetiocima da, koristeći primerna dela i njihova umetničko-istorijska tumačenja, prate raznolikost, kao i kontroverze tumačenja koje je ova posebna tema pokrenula.
U proučavanju akta, istorijski i savremeni koncepti ljudskog tela i njegovih društvenih, političkih i estetskih uticaja se preklapaju. Izložba stoga prati, u najvažnijim delovima, istoriju istraživanja istorije umetnosti o aktu unutar napetosti između privlačnosti i distanciranja – između prepoznavanja senzualnog prisustva prikazanih tela i zahteva za naučnom objektivnošću.
GOLOTINJA – OSETLJIVA TEMA
Mikelanđelovog „Davida“ u učionici jedne škole na Floridi, roditelji su kritikovali kao pornografiju. Bronzana skulptura Venere Mediči uklonjena je iz ulaznog dela jedne federalne kancelarije u Berlinu, jer bi se mogla doživeti kao potencijalno seksistička… Primeri poput ovih pokazuju da je golotinja u umetnosti i istoriji umetnosti ponovo postala osetljiva i sporna tema diskusije poslednjih godina. Da li ovo odražava novo doba stidljivosti ili izražava legitimnu osetljivost na sveobuhvatnost reklamiranja erotike i onlajn pornografije, ostaje otvoreno pitanje.
Više nego ikad, golotinja uopšte i golotinja u istoriji umetnosti izgleda da su postale problematične, posebno u kontekstu njihovog predstavljanja u javnim prostorima kao što su muzeji, izložbe, ili na društvenim mrežama. Prikazivanje golotinje spaja promenljive sisteme vrednosti, različite koncepcije umetnosti i različite stavove o tome šta vizuelne umetnosti smeju da postignu. Dok neki to vide kao izraz liberalne otvorenosti prema fizičkom i želji, drugi shvataju takve prikaze kao nastavak patrijarhalnih rodnih hijerarhija. Stvari komplikuje činjenica da se golotinja doživljava veoma različito u društvima sa različitim kulturnim uticajima – okolnost koja se ogleda i u umetnosti kao centralnom simboličkom sistemu javnog diskursa.
Već u ”Istoriji antičke umetnosti” Johana Joahima Vinkelmana, presecaju se erotski entuzijazam za gole skulpture i zahtev za istorijskom sistematizacijom. Sa uspostavljanjem istorije umetnosti kao akademske discipline, pitanje kako se akt može razumeti, kontekstualizovati i tumačiti u istoriji umetnosti došlo je u prvi plan. To je više puta postalo žarište umetničko-filozofskih i estetskih debata, na primer, u napetosti između idealizma i realizma, ili između lepote i ružnoće.
Dok je stilska istorija Hajnriha Velflina analizirala formalne opcije za predstavljanje ljudskog tela, ikonografija je nastojala da se suprotstavi provokativnoj golotinji ove teme kroz akumulaciju istorijskog znanja. Baš kao što su mitovi služili legitimaciji senzualnih tela od ranog modernog perioda, ikonografija je postala sredstvo za diskusiju o golim telima bez odustajanja od prava na naučnu distancu.
