SAD i pandemija – sto godina ranije: Španska groznica, smrt veća od tri rata
26.05.2020 Beograd

SAD i pandemija – sto godina ranije: Španska groznica, smrt veća od tri rata

SAD i pandemija – sto godina ranije: Španska groznica, smrt veća od tri rata Foto: Wikipedia/Basile Morin
Procenjuje se da je od gripa i upale pluća od septembra 1918. do juna 1919. umrlo oko 675.000 Amerikanaca. Ta brojka za preko pola miliona mrtvih od ovih uzroka prevazilazi neepidemijske godine, te se pretpostavlja da je najmanje 550.000 Amerikanaca umrlo od španske groznice u njenom drugom i trećem talasu. Poređenja radi, to je više mrtvih Amerikanaca nego u oba svetska rata, Korejskom i Vijetnamskom – zajedno

Piše: Vukašin Zorić




Sjedinjene Američke Države imaju najveći broj zabeleženih slučajeva obolelih i umrlih od novog koronavirusa u svetu. Razvoj epidemiološke situacije u SAD usmerio je pogled svetske javnosti na akcije predsednika Donalda Trampa i kriznog štaba, koji predvodi potpredsednik Pens. Pored toga, svedoci smo uspona, s jedne strane, pokreta koji bi da preispita valjanost američkog zdravstvenog sistema, zasnovanog na želji za profitom i, sa druge strane, raznovrsne grupe ljudi koja se zalaže za povratak u predepidemijsku normalu, zbog ekonomije.

No, kao istoričar, neću se upuštati u komentar trenutnog stanja zdravstva i politike u SAD. Govoriću o španskoj groznici, prvoj pravoj pandemiji koja je pre malo više od veka snažno pogodila i Sjedinjene Američke Države. Videćemo kako su neke pojave, na koje gledamo kao da su nove, dublje ukorenjene, te kako su pojedinci od kojih je zavisila budućnost 20. veka bili pogođeni smrtonosnom bolešću.

Španska groznica je popularan naziv za infekciju virusom tipa A, suptipa H1N1. Virusi tipa A najčešći su izazivači epidemije. Oznaka H1N1 predstavlja jednu od kombinacija suptipova proteina sa površine virusa: hemaglutinina (H) i neuraminidaze (N). Iako su savremeni istraživači saglasni u vezi sa proteinskim sastavom virusa, još uvek se vode debate o njegovom geografskom poreklu. Zna se, doduše, da virus nije poreklom iz Španije nego da je ime dobio zbog toga što je iz te zemlje, koja nije bila zahvaćena i zaokupljena Prvim svetskim ratom, dolazilo disproporcionalno mnogo vesti o bolesti. Jedna od najčvršćih hipoteza o poreklu virusa smešta ga u samo srce Sjedinjenih Država, u kanzaški okrug Haskel.

Ovaj okrug od 1.500 kvadratnih kilometara i otprilike toliko stanovnika bio je nepošumljena suva prerija, karakteristična za Divlji zapad. Ljudi su živeli gotovo isključivo od poljoprivrede i stočarstva, a skromne zemunice neretko su zvali domom. Zbog neizbežnog kontakta sa stokom, pa i svinjama, veruje se da je došlo do slučajne transmisije virusa sa životinje na čoveka. Lokalni lekar Loring Majner primetio je u januaru i februaru 1918. da njegove pacijente pogađa i ubija bolest opasnija od običnog sezonskog gripa. Njegove izveštaje u Službi za javno zdravlje nisu ozbiljno shvatili, a virus je sredinom marta već oslabio u ovom retko naseljenom okrugu.

Prenos virusa sa životinje na čoveka bio je slučajan, a slučaj je hteo i da dvojica regruta koji su bili stacionirani u Kemp Fanstonu, vojnoj bazi u istočnom Kanzasu, imaju rodbinu baš u okrugu Haskel. Oni su posetili rodbinu i inficirali se virusom, da bi ga preneli kuvaru u Kemp Fanstonu, time izloživši opasnosti ostalih 56.000 vojnika. Do kraja marta, zabeleženo je 1.100 hospitalizovanih vojnika, a još veći broj lečen je u vojnoj ambulanti. Na nesreću, vojnici iz Kemp Fanstona bili su preraspoređivani po drugim vojnim kampovima širom SAD i naposletku su bili poslati u Evropu, na Zapadni front, dajući virusu odskočnu dasku da se proširi celim svetom.

Drugi talas španske groznice bio je najduži i najsmrtonosniji. Istovremeno je buknuo na tri kontinenta, u tri luke na Atlantiku: u francuskom Brestu, u Fritaunu (britanska Sijera Leone) i u Bostonu. Prvi slučajevi u Masačusetsu zabeleženi su 22. avgusta 1918. Već 15. septembra umrla je prva žrtva u Njujorku. Ukupno će 35.000 Njujorčana umreti od španske groznice, a 21.000 dece postaće siročad. Budući četvorostruki predsednik SAD, Frenklin Delano Ruzvelt, tada pomoćnik Sekretara za mornaricu, i njegovo petoro dece bili su bolešću prikovani za krevet. Njegova žena Eleonora Ruzvelt davala je doprinos dostavljajući hranu lokalnoj bolnici Crvenog krsta.

Teško je bila pogođena i Filadelfija, čije su vlasti procenile da nema opasnosti od epidemije jer grad nije lučki. Krajem septembra organizovana je parada za prikupljanje ratnih obveznica, koja je na ulice izvela oko 200.000 ljudi. Ubrzo nakon parade ljudi sa simptomima novog virusa popunili su gradske bolnice. Zbog cijanoze, to jest poplavele kože usled nedostatka kiseonika u krvi, pacijenti su mislili da su zaraženi crnom kugom. Do Dana primirja 11. novembra, kada su se na mnogoljudnim proslavama iz predostrožnosti nosile maske, talas je već prošao. Činilo se da su simultano pobeđeni i Nemci i bolest. Drugi talas epidemije, uprkos intenzitetu, zgasnuo je posle samo nekoliko nedelja. U nekim gradovima bilo je zaraženo i preko 50 odsto stanovništva, dok je na nivou SAD procentualno jedan od 27 zaraženih umro od posledica infekcije virusom. Najjače je bio pogođen urbani Severoistok, zatim Jug i Zapadna obala. Virus je desetkovao Inuite na Aljasci. Neka starosedelačka sela ostajala su bez ijednog stanovnika. Srednji Zapad, s kojeg se bolest najverovatnije proširila na ceo svet, bio je najblaže pogođen region na severnoameričkom kontinentu.

“Šta je bilo to će biti, šta se činilo to će se činiti, i nema ništa novo pod suncem. Ima li šta za šta bi ko rekao: Vidi, to je novo? Već je bilo za vekova koji su bili pre nas.” Ovi stihovi Knjige propovjednikove (1:9-10) primenljivi su i na neočekivanim mestima. Američki pokret protiv nošenja maski tokom pandemije koronavirusa poznat nam je iz medija. No, gotovo je zaboravljeno da je tokom pandemije španske groznice postojala Liga protiv maski (Anti-Mask League) u San Francisku.

*Ceo tekst pročitajte besplatno OVDE

autor: IG izvor: Novi magazin
Ostavi komentar Ostavi komentar >>
Ostavi komentar
Pročitajte i...
Preporuke prijatelja
novinarnica svuda
Zlatiborac
Turisti?ka organizacija Srbije
Novi magazin- nedeljnik Novinska agencija Beta AMSS side